Interes prawny przy udostępnianiu danych z rejestru PESEL

Uzyskanie danych z rejestru PESEL od lat budzi wątpliwości, zarówno po stronie urzędników, jak i petentów. Klasycznym przykładem są sytuacje, w których osoba zamierzająca dochodzić swoich praw w postępowaniu sądowym nie zna aktualnego adresu strony przeciwnej. W praktyce sprowadza się to do pytania, czy interes prawny wskazany w przepisie z art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności powinien zostać wykazany dokumentami pochodzącymi z już toczącego się postępowania sądowego, czy też możliwe jest uzyskanie informacji z rejestru PESEL jeszcze przed wytoczeniem sprawy sądowej.

Zagadnienie ma bardzo istotne znaczenie praktyczne. Skuteczne dochodzenie roszczeń cywilnych bez możliwości ustalenia adresu pozwanego jest często w praktyce niemożliwe. Jednocześnie dane z rejestru PESEL podlegają szczególnej ochronie, dlatego ustawodawca uzależnił ich udostępnienie od wykazania interesu prawnego w rozumieniu wskazanego przepisu.

Nie każdy interes jest interesem prawnym

Nie można utożsamiać interesu prawnego z każdą sytuacją, w której dane innej osoby są potrzebne wnioskodawcy. Interes prawny ma charakter ściśle normatywny. Musi wynikać z przepisów prawa powszechnie obowiązującego i pozostawać w bezpośrednim związku z konkretnym uprawnieniem albo obowiązkiem.

Oznacza to, że wnioskodawca nie może ograniczyć się do wskazania celu, w jakim dane są mu potrzebne. Musi wykazać, że istnieje norma prawna, która uzasadnia konieczność ich uzyskania, a żądane dane są niezbędne do realizacji tego uprawnienia lub obowiązku. Organ nie ocenia więc wyłącznie racjonalności wniosku, lecz bada istnienie podstawy prawnej i jej bezpośredniego związku z żądaniem, jednak żądanie to musi być osobisty, aktualny i konkretny, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu.

Skąd bierze się problem?

Organy mają obowiązek dbania o bezpieczeństwo danych z rejestru PESEL. Na pewno za wystarczający dowód na wykazanie interesu prawnego uznaje się przede wszystkim dokumenty pochodzące z sądu, w szczególności wezwanie np. do wskazania adresu strony przeciwnej.

Takie podejście ma swoje uzasadnienie. Jeżeli postępowanie sądowe już się toczy i sąd wzywa stronę do wskazania danych przeciwnika procesowego, nie budzi wątpliwości, że istnieje aktualny obowiązek prawny, którego realizacja wymaga uzyskania danych z rejestru PESEL.

Nie oznacza to jednak, że interes prawny powstaje dopiero z chwilą wszczęcia postępowania sądowego. Problem pojawia się właśnie na etapie poprzedzającym złożenie pozwu, kiedy wnioskodawca musi ustalić dane pozwanego, aby w ogóle móc skutecznie zainicjować sprawę.

Czy sam zamiar wniesienia pozwu wystarczy?

Cennych wskazówek w tym zakresie dostarcza wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 6 kwietnia 2023 r. (II SA/Sz 861/22).

Sprawa dotyczyła kobiety, która zwróciła się do prezydenta miasta o udostępnienie adresu zamieszkania swojej córki z rejestru PESEL. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że zamierza wystąpić przeciwko córce z pozwem o alimenty i do sporządzenia pozwu potrzebuje jej aktualnego adresu.

Organ wezwał ją do wykazania interesu prawnego. Jednocześnie zwrócił się do córki o wyrażenie zgody na udostępnienie danych na podstawie art. 46 ust. 2 pkt 3 ustawy o ewidencji ludności. Córka nie wyraziła zgody, a sama wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów pozwalających stwierdzić istnienie interesu prawnego. W konsekwencji organ odmówił udostępnienia danych.

Sprawa ostatecznie trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który podzielił stanowisko organu. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca ograniczyła się do wskazania, iż zamierza w przyszłości wystąpić z pozwem o alimenty. Nie przedstawiła natomiast żadnych dokumentów świadczących o tym, że podjęła już działania procesowe, ani że sąd zobowiązał ją do wskazania adresu córki.

W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że dopiero w sytuacji, gdy istnieje prawny obowiązek wskazania danych strony pozwanej, można mówić o aktualnym interesie prawnym uzasadniającym udostępnienie danych z rejestru PESEL. Jako przykład takiej sytuacji sąd wskazał przypadek, gdy sąd wzywa stronę do wskazania adresu pozwanego.
Innymi słowy, sam zamiar wniesienia pozwu nie został uznany za wystarczający do wykazania interesu prawnego. Niewątpliwie interes prawny nie może być uzasadniany zdarzeniami i okolicznościami mającymi nastąpić w przyszłości, do których wnioskodawca dąży lub zamierza podjąć w przyszłości.

Udostępnienie danych w innych sytuacjach?

Brak dokumentów sądowych nie przesądza automatycznie o braku możliwości udostępnienia danych, jednak znacząco utrudnia wykazanie interesu prawnego. Z orzecznictwa wynika, że w szczególności istotne są sytuacje, w których istnieje już konkretny obowiązek procesowy, na przykład wynikający z wezwania sądu do wskazania danych strony pozwanej.

W pozostałych sytuacjach to do organu będzie należała ocena tego, czy wnioskodawca realnie wykazał interes prawny, czy jest on rzeczywisty, konkretny, aktualny, poparty dokumentami, które mogą go wykazywać, m.in.: dokumentami dotyczącymi sprawy (korespondencja między stronami, nieskuteczne doręczenie pisma w sprawie na etapie przedsądowym).

Wnioski

Przepisy dotyczące udostępniania danych z rejestru PESEL jednoznacznie wskazują na to, że do uzyskania informacji z rejestru wymagane jest wykazanie interesu prawnego, który musi mieć charakter aktualny, konkretny i wynikający z norm prawa powszechnie obowiązującego. W świetle wyroku WSA w Szczecinie wskazać należy, że do wykazania interesu prawnego niezbędne mogą okazać się dokumenty pochodzące np. z procesu sądowego, czyli przykładowo wezwanie z sądu.

Oznacza to, że w praktyce to właśnie dokumenty sądowe stanowią najpewniejszy sposób wykazania interesu prawnego. To w oparciu o nie, organy USC winny wydawać informacje z rejestru PESEL. Próby jego wykazania na wcześniejszym etapie, przed wszczęciem postępowania, wymagają bardzo starannego udokumentowania. Niemniej jednak, każda sprawa jest ocenienia indywidulanie, dlatego próba wykazania interesu prawnego dokumentami innymi niż sądowe również nie jest wykluczona.

Jeżeli organ uzna, że wnioskodawca wykazał jedynie swój interes faktyczny, to należy odmówić udostępnienia danych.

dodano: 15.07.2026 r.