Postępowanie zabezpieczające ma zapewnić szybką, tymczasową ochronę jeszcze przed zakończeniem sprawy. Nie może to jednak prowadzić do sytuacji, w której skutki postanowienia sądu obciążają podmiot pozostający poza procesem, a jednocześnie odbiera mu się realną możliwość obrony. Tego właśnie dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2026 r. w sprawie SK 21/23. Trybunał uznał, że przepisy kodeksu postępowania cywilnego są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie zapewniają obowiązanemu, który nie jest stroną postępowania rozpoznawczego ani interwenientem ubocznym, dostępu do uzasadnienia postanowienia o zabezpieczeniu oraz możliwości jego zaskarżenia.

Istota problemu sprowadzała się do sytuacji, w której skutki zabezpieczenia dotykają podmiotu niebędącego stroną postępowania rozpoznawczego ani interwenientem ubocznym. W praktyce może chodzić przykładowo o przedsiębiorcę przechowującego towar, którego wydania zakazuje sąd na czas trwania sporu pomiędzy innymi podmiotami. Taki podmiot formalnie pozostaje poza procesem, lecz faktycznie zostaje objęty obowiązkami wynikającymi z postanowienia o zabezpieczeniu.

Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją przepisy kodeksu postępowania cywilnego w zakresie, w jakim nie zapewniały takiemu obowiązanemu dostępu do uzasadnienia postanowienia oraz możliwości wniesienia zażalenia. Innymi słowy, TK przyjął, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której orzeczenie sądu realnie ingeruje w sferę praw lub obowiązków określonego podmiotu, a jednocześnie wyłącza wobec niego podstawowe gwarancje procesowe.

Znaczenie tego wyroku nie polega na całkowitej przebudowie modelu postępowania zabezpieczającego. Rozstrzygnięcie dotyczy ściśle określonej kategorii przypadków, w których osoba trzecia ponosi rzeczywiste skutki zabezpieczenia, mimo że nie uczestniczy w sprawie jako strona. Wyrok wyraźnie jednak wzmacnia standard ochrony procesowej i potwierdza, że formalny brak statusu strony nie może sam w sobie uzasadniać pozbawienia prawa do obrony.

Z perspektywy praktyki orzeczenie to ma istotne znaczenie zwłaszcza w sprawach gospodarczych i majątkowych, w których zabezpieczenie może oddziaływać również na podmioty trzecie, takie jak magazynierzy, pośrednicy, operatorzy platform sprzedażowych czy współposiadacze rzeczy. Wyrok SK 21/23 przypomina, że szybkość i tymczasowość postępowania zabezpieczającego nie mogą prowadzić do pominięcia elementarnych standardów prawa do sądu.

dodano: 05.05.2026 r.